Η μεγαλύτερη αναδιοργάνωση των υπηρεσιών ύδρευσης και αποχέτευσης των τελευταίων δεκαετιών μπαίνει στην τελική ευθεία, καθώς το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας έθεσε σε δημόσια διαβούλευση έως τις 20 Ιουλίου το νομοσχέδιο που προβλέπει τη διεύρυνση των αρμοδιοτήτων της ΕΥΔΑΠ και της ΕΥΑΘ και την απορρόφηση δεκάδων δημοτικών φορέων ύδρευσης, αποχέτευσης και άρδευσης.
Η μεταρρύθμιση αποτελεί μέρος της συνολικής πολιτικής για τη διαχείριση των υδάτων και συνοδεύεται από την πρώτη Εθνική Στρατηγική για τα Ύδατα, καθώς και πρόγραμμα 103 έργων υποδομής σε 63 δήμους, συνολικού προϋπολογισμού 142 εκατ. ευρώ, που περιλαμβάνει αφαλατώσεις, αντικατάσταση παλαιών δικτύων, νέες υποδομές ύδρευσης και έργα αντιμετώπισης της λειψυδρίας. Παράλληλα, έχει ήδη νομοθετηθεί η ρύθμιση χρεών περίπου 200 εκατ. ευρώ των ΔΕΥΑ προς προμηθευτές ηλεκτρικής ενέργειας.
Από 735 φορείς σε δύο βασικούς πυλώνες
Η βασική αλλαγή αφορά τη δομή του συστήματος. Σήμερα στην Ελλάδα λειτουργούν περισσότεροι από 735 διαφορετικοί φορείς που εμπλέκονται στην ύδρευση, την αποχέτευση και την άρδευση, γεγονός που, σύμφωνα με το ΥΠΕΝ, δημιουργεί κατακερματισμό, διαφορετικά επίπεδα υπηρεσιών, αυξημένο λειτουργικό κόστος και δυσκολία χρηματοδότησης νέων έργων.
Στην Αττική, για παράδειγμα, το σημερινό μοντέλο χαρακτηρίζεται από πολλαπλά καθεστώτα λειτουργίας. Από τους 62 δήμους, μόνο οι 36 εξυπηρετούνται πλήρως από την ΕΥΔΑΠ, ενώ οι υπόλοιποι λειτουργούν με διαφορετικά σχήματα διαχείρισης ή μεικτά συστήματα, όπου εμπλέκονται δήμοι, ιδιωτικά δίκτυα και η ίδια η ΕΥΔΑΠ.
Το νομοσχέδιο προβλέπει ότι οι περίπου 70 πάροχοι υπηρεσιών ύδατος που λειτουργούν στις περιοχές εφαρμογής της μεταρρύθμισης θα συγκεντρωθούν ουσιαστικά σε δύο μεγάλους δημόσιους οργανισμούς, με στόχο την ενιαία διαχείριση των δικτύων και των επενδύσεων.
Η εικόνα είναι ιδιαίτερα σύνθετη ακόμη και στην Αττική. Σύμφωνα με τα στοιχεία του ΥΠΕΝ, από τους 62 δήμους, οι 36 υδρεύονται πλήρως από την ΕΥΔΑΠ, τέσσερις λαμβάνουν νερό από την εταιρεία αλλά διατηρούν τα δίκτυα υπό δημοτική διαχείριση, τρεις λειτουργούν με μεικτό σύστημα, ενώ σε άλλους 16 δήμους, που περιλαμβάνουν συνολικά 40 δημοτικές ενότητες, εφαρμόζονται διαφορετικά μοντέλα ακόμη και μέσα στον ίδιο δήμο. Την ίδια στιγμή, σχεδόν σε ολόκληρη την ηπειρωτική Αττική η αποχέτευση αποτελεί ήδη αρμοδιότητα της ΕΥΔΑΠ, δημιουργώντας ένα πολυδιάσπαρτο μοντέλο διαχείρισης
Ποιες περιοχές περνούν σε ΕΥΔΑΠ και ΕΥΑΘ
Η ΕΥΔΑΠ επεκτείνει τη χωρική της αρμοδιότητα σε ολόκληρη την ηπειρωτική Αττική, την Αίγινα, το Αγκίστρι, τη Βοιωτία, τη Φωκίδα και την Εύβοια (πλην Σκύρου), ενώ για πρώτη φορά αναλαμβάνει και αρμοδιότητες άρδευσης. Στο νέο σχήμα εντάσσονται 26 δημοτικά τμήματα ύδρευσης και αποχέτευσης, επτά ΔΕΥΑ, οκτώ ΤΟΕΒ και η αρμοδιότητα άρδευσης της πρώην Κωπαΐδας, δηλαδή συνολικά 43 φορείς.
Στην περίπτωση της ΕΥΔΑΠ, η επέκταση σημαίνει ότι η εταιρεία αναλαμβάνει πλέον την ευθύνη τόσο της ύδρευσης και αποχέτευσης όσο και της άρδευσης στις νέες περιοχές, αποκτώντας για πρώτη φορά ολοκληρωμένο ρόλο στη διαχείριση του υδατικού πόρου.
Αντίστοιχα, η ΕΥΑΘ επεκτείνεται σε ολόκληρες τις Περιφερειακές Ενότητες Θεσσαλονίκης και Χαλκιδικής, απορροφώντας πέντε δημοτικά τμήματα ύδρευσης και αποχέτευσης, οκτώ ΔΕΥΑ, έντεκα ΤΟΕΒ και έναν ΓΟΕΒ, συνολικά 25 φορείς.
Η απορρόφηση προβλέπεται να ολοκληρωθεί εντός ενός έτους, ενώ δίνεται η δυνατότητα σε όσους φορείς το επιθυμούν να ενταχθούν νωρίτερα μέσω εθελοντικής συμφωνίας.
Τι προβλέπεται για τις ΔΕΥΑ και τα χρέη
Το νομοσχέδιο προβλέπει ότι ΕΥΔΑΠ και ΕΥΑΘ θα αναλάβουν το σύνολο του ενεργητικού και του παθητικού των φορέων που απορροφούν, με εξαίρεση νομικές και φορολογικές υποχρεώσεις που αφορούν προηγούμενες περιόδους. Η αποτίμηση της καθαρής θέσης κάθε οργανισμού θα εγκρίνεται από τη ΡΑΑΕΥ, ενώ οι δήμοι διατηρούν δικαίωμα δικαστικής προσφυγής σε περίπτωση διαφωνίας ως προς το τίμημα.
Παράλληλα ενεργοποιείται η κρατική κάλυψη σημαντικού μέρους των χρεών των ΔΕΥΑ προς τους προμηθευτές ηλεκτρικής ενέργειας. Για τις περιοχές που εντάσσονται στην ΕΥΔΑΠ προβλέπεται κάλυψη τουλάχιστον 34,6 εκατ. ευρώ από συνολικές οφειλές 40,7 εκατ. ευρώ, ενώ για Θεσσαλονίκη και Χαλκιδική καλύπτονται τουλάχιστον 20,2 εκατ. ευρώ από συνολικές οφειλές 23,7 εκατ. ευρώ. Συνολικά προβλέπεται διάθεση 200 εκατ. ευρώ για τη ρύθμιση των χρεών, στο πλαίσιο συνολικού πακέτου χρηματοδότησης περίπου 400 εκατ. ευρώ προς δήμους και ΔΕΥΑ.
Παράλληλα, οι φορείς που θα επιλέξουν να ενταχθούν νωρίτερα στο νέο καθεστώς μέσω εθελοντικής συμφωνίας με την ΕΥΔΑΠ ή την ΕΥΑΘ μπορούν, υπό προϋποθέσεις, να επωφεληθούν και από τη ρύθμιση των οφειλών τους προς τους προμηθευτές ηλεκτρικής ενέργειας, εφόσον ληφθούν οι σχετικές αποφάσεις μέσα στο προβλεπόμενο χρονικό διάστημα.
Άρδευση: Η ΕΥΔΑΠ αποκτά νέο ρόλο, «παγώνουν» οι αυξήσεις για τρία χρόνια
Μία από τις σημαντικότερες αλλαγές αφορά την άρδευση, η οποία περνά για πρώτη φορά στις αρμοδιότητες της ΕΥΔΑΠ στις περιοχές ευθύνης της. Η συγκεκριμένη πρόβλεψη συνδέεται με το γεγονός ότι περίπου το 85% της συνολικής κατανάλωσης νερού στην Ελλάδα αφορά αρδευτικές χρήσεις, γεγονός που καθιστά κρίσιμη τη διαχείριση των δικτύων και των διαθέσιμων πόρων σε συνθήκες αυξανόμενης λειψυδρίας.
Για τους αγρότες προβλέπεται ότι η τιμή του αρδευτικού νερού δεν θα αυξηθεί για τρία χρόνια, ενώ η κυβέρνηση εκτιμά ότι η καλύτερη διαχείριση των δικτύων μπορεί να οδηγήσει σε εξοικονόμηση νερού και συγκράτηση του λειτουργικού κόστους.
Η μεταφορά της άρδευσης στην ΕΥΔΑΠ θεωρείται από τις σημαντικότερες θεσμικές αλλαγές του νομοσχεδίου, καθώς μέχρι σήμερα οι σχετικές αρμοδιότητες ήταν κατανεμημένες μεταξύ ΤΟΕΒ, ΓΟΕΒ, δήμων και περιφερειών, χωρίς ενιαίο σχεδιασμό.
Τι αλλάζει για πολίτες και εργαζόμενους
Σύμφωνα με τις προβλέψεις του νομοσχεδίου, όλοι οι εργαζόμενοι των ΔΕΥΑ και των οργανισμών εγγείων βελτιώσεων μεταφέρονται στις δύο εταιρείες με διασφάλιση των εργασιακών τους δικαιωμάτων, ενώ ο τόπος εργασίας τους παραμένει εντός της ίδιας περιφερειακής ενότητας.
Παράλληλα, κάθε δήμος εκτός Αττικής, καθώς και οι δήμοι Χαλκιδικής, Λαγκαδά και Βόλβης, θα ορίζουν ειδικό συντονιστή που θα λειτουργεί ως σύνδεσμος με την ΕΥΔΑΠ ή την ΕΥΑΘ, ώστε να διατηρείται η επαφή με τις τοπικές ανάγκες.
Σύμφωνα με το υπουργείο, η συγκέντρωση των υπηρεσιών αναμένεται να διευκολύνει την πρόσβαση των δύο εταιρειών σε χρηματοδότηση από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων και άλλα ευρωπαϊκά προγράμματα, να επιταχύνει τις επενδύσεις σε νέα δίκτυα και να ενισχύσει τη δυνατότητα προσλήψεων εξειδικευμένου προσωπικού.
Παράλληλα, η διαχείριση των εγκαταστάσεων επεξεργασίας λυμάτων περνά επίσης στις δύο εταιρείες, με στόχο τη μείωση των περιβαλλοντικών προβλημάτων και των περιστατικών υπερχείλισης λυμάτων που καταγράφηκαν τα τελευταία χρόνια σε ορισμένες περιοχές της χώρας.
Η δημόσια διαβούλευση θα ολοκληρωθεί στις 20 Ιουλίου και στη συνέχεια το νομοσχέδιο θα πάρει τον δρόμο προς τη Βουλή. Η εφαρμογή του νέου μοντέλου προβλέπεται να εξελιχθεί σταδιακά μέσα στους επόμενους δώδεκα μήνες, με την ολοκλήρωση των απορροφήσεων και τη μεταφορά αρμοδιοτήτων στις δύο εταιρείες.
Αξίζει να σημειωθεί ότι πρόκειται για συμπληρωματική δημόσια διαβούλευση, καθώς το βασικό σχέδιο νόμου είχε τεθεί σε δημόσια διαβούλευση τον Φεβρουάριο του 2025 και επανέρχεται με τις νέες ρυθμίσεις και τις αλλαγές που ενσωματώθηκαν στο μεταξύ.
